Nobel sovrindorlari va AI yetakchilari ogohlantirdi: AI iqtisodiyotni o‘zgartirishidan oldin vaqt tobora qisqarmoqda

200 dan ortiq iqtisodchi va sun’iy intellekt tadqiqotchilari hukumatlar hamda texnologiya kompaniyalarini AI’ning iqtisodiyotga ta’siriga hozirdanoq tayyorlanishga chaqirdi.

Stenford universitetining Digital Economy Lab markazi muvofiqlashtirgan “We Must Act Now” (“Biz hozir harakat qilishimiz kerak”) nomli bayonot uchta asosiy fikrni ilgari suradi:

• Keyingi o‘n yil ichida AI imkoniyatlari keskin oshishi mumkin.
• Bu o‘zgarish sanoat inqilobidan ham kattaroq bo‘lishi ehtimoli bor.
• Ammo bu safar jamiyat moslashishi uchun ancha kam vaqtga ega bo‘ladi.

Bayonotni iqtisod bo‘yicha Nobel mukofoti sovrindorlari Daron Ajemog‘lu, Jozef Stiglits, Pol Krugman va Ben Bernanke imzolagan. Shuningdek, Google’dan Jeff Din, Anthropic asoschilaridan biri Jek Klark hamda OpenAI vakillari Noam Braun va Sara Friar ham tashabbusni qo‘llab-quvvatlagan.

AI hali iqtisodiy inqilob qilgani yo‘q

Stenford Digital Economy Lab rahbari Erik Brinyolfssonning aytishicha, AI texnologiyalari insoniyat ularning iqtisodiy oqibatlarini tushunishidan ancha tez rivojlanmoqda.

Uning fikricha:

“Aynan mana shu noaniqlik davrida tarixdagi eng katta imkoniyatlar yashiringan.”

Mutaxassislar AI millionlab ish o‘rinlariga ta’sir qilishi mumkinligini tan olsa-da, bu texnologiya turmush darajasini sezilarli yaxshilash ehtimolini ham inkor etmayapti.

Biroq bayonotdagi deyarli barcha xulosalar ehtiyotkor ohangda yozilgan. Unda AI “katta o‘zgarishlarga olib kelishi mumkin”, “ish o‘rinlarini qisqartirishi mumkin” va “iqtisodiy tizimni tubdan o‘zgartirishi mumkin” degan iboralar ishlatilgan.

Hozircha aniq siyosiy choralar yoki muddatlar taklif qilinmagan.

“Biz tuman ichida mashina haydayapmiz”

Nyu-York universiteti professori va Nobel mukofoti sovrindori Maykl Spens vaziyatni “hamma birgalikda harakat qilishi kerak bo‘lgan davr” deb atadi.

AI xavfsizligi bilan shug‘ullanuvchi METR tashkiloti tadqiqotchisi Tom Kanningem esa vaziyatni yanada sodda tasvirladi:

“Biz tuman ichida mashina haydayapmiz va keyingi burilishda nima kutayotganini oldindan bilish juda qiyin.”

AI kompaniyalari rahbarlari avvalgi ogohlantirishlarini yumshatmoqda

Qizig‘i shundaki, bu bayonot OpenAI va Anthropic rahbarlarining so‘nggi fikrlariga qisman zid keladi.

Dam olish kunlari OpenAI rahbari Sem Altman AI hozircha ish o‘rinlarini yo‘qotishdan ko‘ra ko‘proq yangi imkoniyatlar yaratganini aytdi.

Anthropic bosh direktori Dario Amodei esa yaqinda AI’ni “ish o‘rinlarini yo‘q qiluvchi texnologiya” emas, balki odamlarning unumdorligini oshiruvchi vosita sifatida ta’riflagan.

Google DeepMind rahbari Demis Hassabis esa aprel oyida sun’iy umumiy intellekt (AGI) paydo bo‘lishini:

“Sanoat inqilobidan o‘n baravar katta va o‘n baravar tezroq jarayon”

deya baholagan edi. Unga ko‘ra, AGI keyingi besh yil ichida paydo bo‘lishi mumkin.

Hozircha AI sababli ommaviy ishsizlik kuzatilmagan

Bugungi kunga qadar AI’ning mehnat bozoriga katta ta’sir ko‘rsatganini isbotlaydigan aniq tadqiqotlar mavjud emas.

Shunga qaramay, AQSh Federal zaxira tizimi tadqiqotiga ko‘ra, ChatGPT ishga tushganidan keyin dasturchilar uchun yangi ish o‘rinlari o‘sishi deyarli ikki baravar sekinlashgan. Tadqiqotchilar uch yil ichida kutilganidan qariyb 500 mingta kam ish o‘rni yaratilganini aniqlagan.

Biroq olimlar bu raqamlarni “yo‘qolgan ish o‘rinlari soni” sifatida qabul qilmaslik kerakligini ta’kidlamoqda.

Yale Budget Lab va boshqa universitetlar tadqiqotlari esa hozircha AI mehnat bozorida sezilarli o‘zgarishlarni yuzaga keltirmaganini ko‘rsatmoqda.

Nega bu muhim?

AI’ning iqtisodiyotga ta’siri haqida fikrlar turlicha. Ba’zi ekspertlar millionlab ish o‘rinlari yo‘qolishidan xavotirda bo‘lsa, boshqalar AI insoniyat tarixidagi eng katta samaradorlik sakrashini olib kelishiga ishonmoqda.

Bitta narsa aniq: texnologiya rivojlanishi davom etmoqda, ammo jamiyat, hukumatlar va biznesning unga tayyorgarligi hanuz savol ostida qolmoqda. Insoniyat yana bir katta burilish arafasida turibdi. Faqat bu safar tarix odatdagidan ancha tezroq yozilmoqda.