NVIDIA — bosh ofisi Kaliforniyaning Santa-Klara shahrida joylashgan yarim o‘tkazgichlar va hisoblash texnologiyalari kompaniyasi. Bugungi kunda u sun’iy intellekt sanoatining eng muhim o‘yinchilaridan biri hisoblanadi.
Qizig‘i shundaki, NVIDIA sun’iy intellekt kompaniyasi sifatida tashkil etilmagan. Kompaniya dastlab video o‘yinlar uchun grafik chiplar ishlab chiqargan. Ammo oradan o‘nlab yillar o‘tgach, aynan shu chiplar ChatGPT, Claude, Gemini va Grok kabi modellarni o‘qitishning asosiy vositasiga aylandi.
Bugungi AI poygasida eng mashhur nomlar OpenAI yoki Google bo‘lishi mumkin, ammo bu tizimlarning aksariyati bir xil “dvigatel”da ishlaydi: NVIDIA’ning GPU’larida.
NVIDIA qanday tashkil topgan?
NVIDIA 1993-yil 25-yanvarda uch nafar muhandis tomonidan tashkil etilgan:
- Jensen Huang;
- Chris Malachowsky;
- Curtis Priem.
Kompaniyaning tug‘ilish tarixi Silikon vodiysidagi boshqa startaplarnikidan ancha qiziq. Dastlabki g‘oya San-Xose shahridagi oddiy Denny’s restoranida paydo bo‘lgan.
Uch muhandis bir stol atrofida yig‘ilib, kompyuterlarning kelajagi haqida bahslashgan. Ularning fikricha, markaziy protsessorlar (CPU) kelajakdagi murakkab hisob-kitoblar uchun yetarli bo‘lmay qolardi.
Shu tariqa ular yangi kompaniya yaratishga qaror qilgan.
NVIDIA dastlab atigi 40 ming dollar kapital bilan ish boshlagan. Oradan ko‘p o‘tmay, kompaniya venchur fondlaridan millionlab dollar investitsiya jalb qildi.
O‘sha paytda hech kim video o‘yinlar uchun ishlab chiqilayotgan chiplar bir kun kelib sun’iy intellekt sanoatining poydevoriga aylanishini tasavvur qilmagan edi.
NVIDIA nomi nimani anglatadi?
“NVIDIA” nomi lotin tilidagi “invidia” so‘zidan olingan bo‘lib, u “hasad” degan ma’noni anglatadi.
Kompaniya dastlab ichki hujjatlarda “NV” qisqartmasidan foydalangan. Bu “next version”, ya’ni “keyingi avlod” degan ma’noni anglatardi.
Keyinchalik unga lotincha “invidia” so‘zi qo‘shilib, bugungi mashhur brend shakllangan.
Jensen Huang kim?
NVIDIA tarixini uning asoschisi Jensen Huangsiz tasavvur qilish qiyin.
U 1963-yilda Tayvanda tug‘ilgan va bolaligida oilasi bilan AQShga ko‘chib o‘tgan. Huang:
- Oregon shtati universitetida elektrotexnika bo‘yicha bakalavr;
- Stenford universitetida magistr darajasini olgan.
NVIDIA’ni tashkil etishdan oldin u:
- AMD;
- LSI Logic;
- Sun Microsystems
kompaniyalarida muhandis sifatida ishlagan.
Jensen Huang 1993-yildan beri NVIDIA bosh direktori lavozimida faoliyat yuritmoqda. Bu texnologiya sanoatidagi eng uzoq davom etayotgan rahbarliklardan biridir.
Bugungi kunda u sun’iy intellekt davrining eng ta’sirli shaxslaridan biri sifatida ko‘riladi.
GPU nima va u nega muhim?
NVIDIA’ning eng katta yutug‘i GPU texnologiyasini ommalashtirgani bo‘ldi.
GPU (Graphics Processing Unit) dastlab video o‘yinlar va grafikalarni qayta ishlash uchun yaratilgan.
Oddiy qilib aytganda:
- CPU ko‘p turdagi vazifalarni bajara oladigan universal protsessordir.
- GPU esa bir xil turdagi millionlab hisob-kitoblarni parallel ravishda bajarishga mo‘ljallangan.
Masalan:
CPU bir vaqtning o‘zida o‘nlab murakkab vazifalarni boshqarishi mumkin.
GPU esa aynan bir matematik amaliyotni millionlab marta takrorlashda juda samarali ishlaydi.
Neyron tarmoqlarni o‘qitish esa aynan shunday jarayonlardan iborat.
GeForce 256: birinchi GPU
1999-yilda NVIDIA GeForce 256 chipini taqdim etdi.
Kompaniya uni dunyodagi ilk rasmiy GPU sifatida e’lon qildi.
U bir nechta muhim funksiyalarni bitta chip ichida birlashtirgan edi:
- transformatsiya;
- yoritish;
- 3D renderlash;
- grafik hisob-kitoblar.
O‘sha paytda bu asosan geymerlar uchun katta yangilik edi.
Ammo tarix shuni ko‘rsatdiki, NVIDIA aslida kelajakdagi sun’iy intellekt inqilobi uchun poydevor qurayotgan edi.
AI sari burilish: AlexNet hodisasi
NVIDIA tarixidagi eng muhim burilish nuqtasi 2012-yilda sodir bo‘ldi.
Toronto universiteti tadqiqotchilari yaratgan AlexNet nomli neyron tarmoq tasvirlarni tanish bo‘yicha rekord natija ko‘rsatdi.
Muhimi shundaki, AlexNet oddiy CPU’da emas, aynan NVIDIA GPU’larida o‘qitilgan edi.
Bu voqea sun’iy intellekt olamida haqiqiy inqilob bo‘ldi.
Shundan so‘ng tadqiqotchilar bir narsani tushunib yetdi:
Katta AI modellarini GPU’siz o‘qitish deyarli imkonsiz.
Aynan shu voqea NVIDIA’ni video o‘yinlar kompaniyasidan AI sanoatining yuragiga aylantirdi.
CUDA: NVIDIA’ning eng katta ustunligi
Ko‘pchilik NVIDIA’ning asosiy kuchi chiplarning o‘zida deb o‘ylaydi.
Aslida esa kompaniyaning eng katta quroli bu CUDA platformasidir.
CUDA dasturchilarga GPU’lardan faqat grafika uchun emas, balki:
- sun’iy intellekt;
- ilmiy hisoblash;
- fizika;
- biologiya;
- robototexnika;
- moliyaviy modellashtirish
kabi sohalarda foydalanish imkonini beradi.
CUDA 2006-yilda ishga tushirilgan va bugungi AI sanoatidagi eng muhim dasturiy platformalardan biriga aylangan.
Millionlab dasturchilar, universitetlar va laboratoriyalar o‘z tizimlarini aynan CUDA asosida qurgan.
Natijada NVIDIA nafaqat chip ishlab chiqaruvchisi, balki butun boshli ekotizim egasiga aylandi.
AI modellarining aksariyati nimada o‘qitiladi?
Bugungi kunda dunyodagi eng yirik AI modellarining katta qismi NVIDIA uskunalarida ishlaydi.
Jumladan:
- ChatGPT;
- Claude;
- Gemini;
- Grok;
- Midjourney;
- DALL-E;
- Stable Diffusion.
Siz ChatGPT’ga savol berganingizda, Claude’dan maslahat so‘raganingizda yoki AI yordamida rasm yaratganingizda, fon tarafda milliardlab matematik hisob-kitoblar bajariladi.
Bu hisob-kitoblarning katta qismi NVIDIA GPU’lari orqali amalga oshadi.
Sun’iy intellektning “miyasi” ko‘pincha OpenAI yoki Google bo‘lishi mumkin, ammo uning “mushaklari” ko‘pincha NVIDIA hisoblanadi.
NVIDIA faqat AI bilan shug‘ullanadimi?
Yo‘q.
Kompaniya bugungi kunda bir nechta yo‘nalishda ishlaydi:
GeForce
Video o‘yinlar uchun grafik kartalar.
Data Center
Sun’iy intellekt va bulutli hisoblash markazlari uchun GPU’lar.
NVIDIA AI
AI modellarini o‘qitish va ishga tushirish platformalari.
Omniverse
Virtual dunyolar va 3D simulyatsiyalar yaratish muhiti.
DRIVE
Avtonom avtomobillar uchun texnologiyalar.
Robotics
Robotlar va sanoat avtomatlashtirish tizimlari.
Nega NVIDIA AI inqilobining eng katta g‘oliblaridan biriga aylandi?
AI bozori kengaya boshlagach, OpenAI, Google, Meta va xAI kabi kompaniyalar tobora ko‘proq hisoblash quvvatiga muhtoj bo‘ldi.
NVIDIA esa bunga o‘n yillab tayyorgarlik ko‘rib kelgan edi:
- kuchli GPU’lar yaratdi;
- CUDA ekotizimini qurdi;
- dasturchilar hamjamiyatini shakllantirdi;
- ma’lumot markazlari uchun maxsus chiplar ishlab chiqdi.
Natijada AI portlashi boshlanganda kompaniya allaqachon bozorning markazida edi.
Bu xuddi oltin izlovchilar haqidagi eski hikoyaga o‘xshaydi: eng katta boylikni ko‘pincha oltinni qidirganlar emas, balki ularga belkurak sotganlar topadi.
AI Bugun xulosasi
NVIDIA hikoyasi texnologiya tarixidagi eng qiziqarli burilishlardan biridir.
Kompaniya o‘nlab yillar davomida video o‘yinlar uchun chiplar ishlab chiqdi. Ammo keyinchalik aynan shu texnologiyalar butun sun’iy intellekt sanoatining asosiga aylandi.
Bu bizga muhim bir haqiqatni eslatadi: texnologik inqiloblar ko‘pincha eng mashhur mahsulotlardan emas, balki ularning ortidagi infratuzilmadan boshlanadi.
Bugun odamlar ChatGPT, Claude yoki Grok haqida gapirmoqda. Ammo bu tizimlarning katta qismi ishlashi uchun zarur bo‘lgan hisoblash quvvatini ta’minlayotgan kompaniya ko‘pincha e’tibordan chetda qoladi.
Shunday bo‘lsa-da, zamonaviy AI olamining eng muhim savollaridan biri hanuz o‘zgarmagan:
Agar NVIDIA bo‘lmaganida, bugungi sun’iy intellekt inqilobi shu qadar tez yuz berarmidi?
NVIDIA #JensenHuang #AIBugun #GPU #SuniyIntellekt
