AI milliardlari bo‘linadimi? Investorlar AI boyliklarini qayta taqsimlash haqida gapira boshladi
Sun’iy intellekt tufayli yaratilayotgan ulkan boyliklar kelajakda qanday taqsimlanadi? Bu savol endi faqat iqtisodchilar yoki siyosatchilarni emas, Silikon vodiysining eng yirik investorlarini ham o‘ylantirmoqda.
Mashhur Index Ventures investitsiya fondi hammuassisi Neil Rimer yaqinda bergan intervyusida AI sabab to‘planayotgan boyliklar baribir jamiyatga qayta taqsimlanishini aytdi.
“Bu jarayon ixtiyoriy ham bo‘lishi mumkin, majburiy ham. Lekin baribir sodir bo‘ladi”, dedi u.
Bu oddiy bayonot emas. Chunki Rimer so‘nggi 30 yil ichida dunyoning eng muvaffaqiyatli venchur investorlaridan biri hisoblanadi. Index Ventures kompaniyasi bugungacha investorlardan qariyb 15 milliard dollar jalb qilgan. Faqatgina o‘tgan yili Figma’ning IPO’si va Google tomonidan Wiz kompaniyasining sotib olinishi fondga taxminan 9 milliard dollar daromad olib kelgani aytilmoqda.
AI pullari kimning qo‘lida to‘planmoqda?
Sun’iy intellekt bozori misli ko‘rilmagan tezlikda o‘smoqda. OpenAI, Anthropic, Google va boshqa kompaniyalar milliardlab dollar investitsiya jalb qilmoqda.
Shu bilan birga, Forbes’ning 2026-yilgi reytingida AI tufayli boyigan 45 nafar yangi milliarder paydo bo‘ldi. Ularning umumiy boyligi 2,9 trillion dollarga baholanmoqda.
Bu raqamlar hali OpenAI va Anthropic fond bozoriga chiqmagan paytdagi ko‘rsatkichlar.
Business Insider ma’lumotlariga ko‘ra, agar OpenAI va Anthropic IPO qilsa, ushbu kompaniyalar xodimlari San-Fransisko hududidagi barcha uylarning qariyb uchdan bir qismini sotib olishga yetadigan boylikka ega bo‘lishi mumkin.
Xayriya qilish kamaymoqda
Bir paytlar Bill Gates va Warren Buffett boshlagan “Giving Pledge” tashabbusi milliarderlarga boyliklarining kamida yarmini xayriyaga berishni tavsiya qilgan edi.
Dastlab bu g‘oya katta qiziqish uyg‘otgan bo‘lsa-da, bugun vaziyat o‘zgargan.
Statistikaga ko‘ra:
- 2010-yillarning boshida yuzlab milliarderlar ushbu tashabbusga qo‘shilgan.
- 2024-yilda esa atigi to‘rtta yangi oila ushbu va’dani bergan.
- AQShda xayriya qilayotgan oilalar soni ketma-ket besh yil davomida kamaygan.
- Hatto boy oilalar orasida ham xayriya qilish ko‘rsatkichlari pasaymoqda.
Anthropic xodimlari misolida ham shunday holat kuzatilmoqda. Kompaniya xodimlarga aksiyalarining 25 foizigacha bo‘lgan qismini xayriyaga o‘tkazishda yordam beradi. Ammo moliyaviy maslahatchilar aytishicha, ko‘pchilik yangi millionerlar xayriya qilishdan ko‘ra, startaplarga sarmoya kiritish yoki o‘z kompaniyasini ochishga ko‘proq qiziqmoqda.
Hukumatlar aralashishi mumkin
Ixtiyoriy xayriya kamaygani sari hukumatlar boylikni majburiy qayta taqsimlash yo‘llarini muhokama qila boshladi.
Kaliforniyada milliarderlar uchun bir martalik 5 foizlik boylik solig‘i bo‘yicha referendum o‘tkazilishi rejalashtirilgan.
Shu sababli ayrim texnologiya gigantlari, jumladan Google asoschilari Sergey Brin va Larry Page allaqachon asosiy yashash joyini Florida tomon ko‘chirgani aytilmoqda.
Boshqa bir taklif esa yanada qiziqroq: OpenAI AQSh hukumatiga kompaniya aksiyalarining 5 foizini berish imkoniyatini muhokama qilayotgani haqida xabarlar tarqalgan.
OpenAI rahbari Sam Altman bu g‘oyani “sun’iy intellekt foydasini jamiyat bilan bo‘lishish” deb ta’riflagan bo‘lsa, tanqidchilar buni hukumat bilan yaxshi munosabatlarni saqlash usuli sifatida ko‘rmoqda.
Tarix takrorlanadimi?
AQSh tarixida bunday vaziyat avval ham bo‘lgan.
1889-yilda milliarder Andrew Carnegie “Boylik Injili” nomli mashhur maqolasini yozib, boy odamlar o‘z mablag‘larini hayotligida jamiyat manfaatlari uchun sarflashi kerakligini ta’kidlagan edi.
Ammo bu yondashuv uzoq davom etmadi.
1930-yillarga kelib, senator Huey Long boylardan yuqori soliqlar undirish va daromadlarni qayta taqsimlash g‘oyasini ilgari surdi. Natijada AQSh hukumati eng boy qatlam uchun soliq stavkalarini keskin oshirdi.
Neil Rimerning fikricha, bugungi AI inqilobi ham shunga o‘xshash bosqichga yaqinlashmoqda.
AI kompaniyalarining obro‘si o‘zgarib bormoqda
Rimerni eng ko‘p xavotirga solayotgan masalalardan biri texnologik kompaniyalarning jamiyatdagi obro‘si.
Uning aytishicha, 1980-yillarda Steve Jobs va Apple yoshlar uchun qahramon bo‘lgan. Bugun esa uning farzandlari ayrim texnologik kompaniyalar haqida avvalgi avlod tamaki yoki qurol ishlab chiqaruvchi kompaniyalar haqida gapirgandek gapirmoqda.
Bu esa AI kompaniyalari oldida nafaqat texnologik, balki axloqiy savollar ham paydo bo‘layotganini ko‘rsatadi.
AI boyliklari qanday taqsimlanadi?
Bugun sun’iy intellekt milliardlab dollar ishlab chiqarmoqda. Ammo asosiy savol ochiqligicha qolmoqda:
Bu boyliklar faqat bir nechta kompaniya va investorlar qo‘lida qoladimi yoki jamiyat bilan bo‘lishiladimi?
Neil Rimerning fikricha, tarix ikki xil yo‘lni ko‘rsatadi:
- Boylar o‘z ixtiyori bilan boylikni bo‘lishadi.
- Yoki hukumatlar bunga majbur qiladi.
Hozircha Silikon vodiysi birinchi yo‘lni tanlashga umid qilmoqda.
:
